VỤ ÁN ĐẦU TIÊN TẠI VIỆT NAM KHỞI TỐ VỀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI PHẦN MỀM MÁY TÍNH

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố vụ án và khởi tố 05 bị can là giám đốc, nhân viên của một số doanh nghiệp cung cấp máy tính liên quan đến hành vi cài đặt, sử dụng trái phép phần mềm Microsoft trên nhiều máy tính bán cho cơ quan, doanh nghiệp và tổ chức trên cả nước. Theo thông tin ban đầu, các đối tượng đã sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, activator, key lậu để cài đặt và kích hoạt hệ điều hành Windows, phần mềm Microsoft Office, qua đó bị điều tra về **tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan** theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Vụ việc một lần nữa cho thấy việc sử dụng phần mềm không có bản quyền không chỉ là vấn đề tuân thủ trong hoạt động công nghệ thông tin mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý đối với cả cá nhân và doanh nghiệp.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, chương trình máy tính là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Do đó, việc cài đặt, sao chép hoặc sử dụng phần mềm Microsoft Office, Windows và các phần mềm khác mà không có giấy phép hợp pháp; sử dụng các công cụ như crack, activator, key lậu để vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền; hoặc cài đặt sẵn phần mềm không có bản quyền trên máy tính để bán cho khách hàng đều có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan. Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc gỡ bỏ phần mềm vi phạm, buộc tiêu hủy bản sao phần mềm vi phạm hoặc buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi xâm phạm.

Đáng chú ý, nếu hành vi được thực hiện **vì mục đích thương mại**, trên quy mô lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho chủ sở hữu quyền tác giả, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về **tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan** theo Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Đối với cá nhân, hình phạt có thể bao gồm phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù tùy theo tính chất và mức độ của hành vi. Đối với pháp nhân thương mại, pháp luật cũng quy định trách nhiệm hình sự với các chế tài như phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc áp dụng các biện pháp tư pháp khác theo quy định.

Điểm đáng chú ý trong vụ án tại Phú Thọ là hành vi không chỉ dừng lại ở việc sử dụng phần mềm không có bản quyền trong nội bộ doanh nghiệp mà còn có dấu hiệu cài đặt sẵn phần mềm Microsoft lậu trên máy tính để cung cấp cho khách hàng. Nếu được chứng minh, đây là hành vi mang tính thương mại, được thực hiện trên số lượng lớn máy tính và có khả năng ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng các thiết bị đã được cài đặt phần mềm không hợp pháp.

Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ, việc tuân thủ quy định về bản quyền phần mềm không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là một tiêu chí thể hiện tính chuyên nghiệp, minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp. Việc sử dụng phần mềm có bản quyền giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị xử phạt, bảo đảm an toàn thông tin, giảm thiểu rủi ro về bảo mật và tránh các tranh chấp pháp lý phát sinh.

Vụ án tại Phú Thọ là lời cảnh báo rõ ràng rằng các hành vi sử dụng hoặc kinh doanh phần mềm không có bản quyền đang được cơ quan chức năng tăng cường phát hiện và xử lý. Vì vậy, cá nhân, doanh nghiệp và các đơn vị kinh doanh máy tính cần chủ động rà soát toàn bộ phần mềm đang sử dụng, chỉ cài đặt các phần mềm có giấy phép hợp pháp, đồng thời kiểm tra kỹ nguồn gốc bản quyền của hệ điều hành và các phần mềm được cài sẵn trên thiết bị trước khi đưa vào sử dụng hoặc cung cấp cho khách hàng. Đây không chỉ là cách phòng ngừa rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

.